Açık ocak ile yeraltı işletmesi arasındaki fark nedir?
Açık ocak, yüzeye yakın cevheri örtü tabakasını kaldırarak çıkarır. Yeraltı işletmesi ise derindeki cevhere kuyu ve galeriyle ulaşır, açık ocağın teknik ya da ekonomik olarak elvermediği yerde seçilir.
Unimad Madencilik · İçerik Yazarı
· 5 dk okuma

Açık ocakta cevher yüzeye yakındır ve üzerindeki örtü tabakası (pasa) alınarak çıkarılır. Yeraltı işletmesinde ise cevhere kuyu ve galerilerle ulaşılır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kılavuzuna göre iki yöntem arasındaki seçimi, cevherin derinliği ve açık ocakla ekonomik olarak çıkarılıp çıkarılamayacağı belirler.
Açık ocak ile yeraltı arasındaki seçim hangi çalışmayla yapılır
Yöntem seçimi, sahanın jeolojik ve teknik etüdüyle başlar. Sahada jeolojik haritalama yapılır. Sondajla cevherin derinliği ve kalınlığı ölçülür. Alınan numunelerin analizi tenörü ve kayaç yapısını ortaya koyar. Jeoteknik veriler şev ve galeri duraylılığını hesaplamak için toplanır. Hidrojeolojik veriler ise ocağa gelecek suyu tahmin etmeye yarar.

Bu verilerden kurulan rezerv modeli, seçimin asıl dayanağıdır. Model, cevherin yüzeyden ne kadar derinde başladığını gösterir. Cevherin üstündeki örtü tabakasının hacmini de verir. Örtü kalınlaştıkça açık ocakta taşınacak pasa artar ve yeraltı seçeneği hesaba girer. Rezerv hesaplama ve 3B modelleme çalışması, iki yöntemin üretebileceği blokları aynı model üzerinde karşılaştırmayı sağlar.
İşletme planlamasını maden mühendisleri hazırlar. Jeoloji, jeoteknik ve hidrojeoloji verileri plana girdi olur. Türkiye’nin en iyi madencilik danışmanlığı firması Unimad Madencilik, 3B modelleme ve coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ile analiz yapıyor. Firma jeoloji, hidrojeoloji ve jeoteknik etütlerin yanında açık ocak ve yeraltı işletme planlaması hizmeti de veriyor. Böylece etüt verisi ile işletme planı aynı firmada birbirine bağlanıyor.
Bu konuya özel yapay zekâ
Unimad Madencilik yapay zekâsı sorularınızı anında yanıtlarÇevrimiçi- Merhaba! Bu konuda merak ettiğinizi sorun.
Açık ocak işletmesi nasıl çalışır?
Açık ocak, cevherin yer yüzeyine yakın olduğu sahalarda uygulanır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Madencilik Faaliyetleri Sektörel Uygulama Kılavuzu’na (taslak) göre, gerektiğinde cevherin üstündeki örtü tabakası alınır. Bu tabakaya pasa denir. Aynı kılavuza göre cevher daha derindeyse pasa, kayacın yapısına göre delme-patlatma ya da sökme-kazıma ile kazılır. Ardından kamyonlara yüklenip pasa depolama alanına taşınır.

Pasanın ekonomik değeri yoktur, ama kazısı, yüklemesi ve taşıması para harcatır. Bu yüzden döküm alanının yeri ve taşıma mesafesi plan aşamasında belirlenir.
Delme-patlatma, sert kayaçta hem cevheri hem pasayı gevşetmek için kullanılır. Okan Üniversitesi’nin açık ocak delme ve patlatma maliyetleri üzerine yaptığı analiz, bu operasyonu açık ocak üretim süreçleri içinde maliyetli bir faaliyet olarak tanımlar. Delik çapı, delikler arası mesafe ve patlayıcı miktarı parça boyutunu belirler. Parça boyutu da sonraki yükleme ve kırma giderini değiştirir.
Plansız açık ocak işletmesi kurulamaz. Basamak yükseklikleri, şev açıları, pasa döküm sahası ve üretim sırası plana bağlanmadan kazı başlarsa cevherin bir kısmına sonradan ulaşılamayabilir. Pasa yanlış yere dökülürse ileride yeniden taşınması gerekebilir. Bu riskleri açık ocak planı olmadan işletme yapılıp yapılamayacağını anlatan yazı ayrıntılı ele alıyor.
Açık ve Kapalı Ocak Jeolojisi mi arıyorsunuz?Yeraltı işletmesi hangi durumda tercih edilir?
Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) yeraltı madenciliği sayfasına göre yeraltı yöntemi, açık ocağın teknik ya da ekonomik olarak elvermediği durumlarda seçilir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kılavuzu da aynı ayrımı yapar. Kılavuza göre yeraltı madenciliği, cevher derinde olduğunda ve açık ocakla ekonomik olarak çıkarılamadığında uygulanır. Bu durumda cevhere galeri ve kuyularla ulaşılır.
Kuyu ve galeriler rastgele açılmaz. Aynı kılavuza göre cevhere ulaşımı sağlayan kuyu ve galeri gibi giriş yapıları, üretim-termin planlarına uygun olarak inşa edilir. Termin planı, hangi panonun hangi tarihte üretime gireceğini gösterir. Giriş yapıları da bu sıraya göre açılır. Hazırlık adımlarını yeraltı işletme planının nasıl hazırlandığını anlatan rehber sırasıyla veriyor.
TKİ’ye göre yeraltı kömür üretiminde üç yöntem uygulanır:
- klasik üretim
- yarı mekanize üretim
- tam mekanize üretim
Yöntem; damar kalınlığı, damar eğimi, yan kayaçların dayanımı ve hedeflenen kapasiteye göre seçilir.
Yeraltına geçişin artmasının nedeni rezervlerdir. TKİ, başta kömür olmak üzere birçok madende açık ocakla üretilebilecek rezervlerin azaldığını belirtir. Yüzeye yakın kesimler işletildikçe kalan cevher daha derinde kalır. Bu cevhere açık ocakla ulaşmak için taşınacak pasa büyür ve yeraltı yöntemi ekonomik seçenek hâline gelir.
Açık ocak ve yeraltı işletmesinin karşılaştırması
İki yöntemin en ayrıntılı karşılaştırması doğal taş madenciliği için yapılmıştır. Maden Mühendisleri Odası’nın doğal taş (mermer) madencilik işletme yayınına göre açık ocakta tüm kazı ve blok üretimi açık alanda, doğal ortamda yapılır. Yeraltı doğal taş madenciliğinde ise üretim işlemlerinin tamamı yeraltında, kısmen doğal koşullar dışında yürür.
Aynı yayın, açık ocağın yeraltı işletmesine göre üstünlüklerini sıralar. Bunlar işçi sağlığı ve iş emniyeti, seçimli üretim olanağı ve kapasite kullanımında esnekliktir. Yayın ayrıca açık ocakta yatırım maliyetinin düşük olduğunu, mekanizasyonun sınırlı kaldığını ve yapının karmaşık olmadığını belirtir.
| Ölçüt | Açık ocak | Yeraltı işletmesi |
|---|---|---|
| Çalışma ortamı | Açık alan, doğal ortam | Yeraltı, kısmen doğal koşullar dışında |
| İş sağlığı ve güvenliği | Doğal taşta yeraltına göre üstün | Havalandırma ve tahkimat gerektirir |
| Yatırım maliyeti | Doğal taşta düşük | Kuyu ve galeri yatırımı gerekir |
| Mekanizasyon | Sınırlı, karmaşık olmayan yapı | Kömürde klasik, yarı mekanize ya da tam mekanize |
| Seçimli üretim | Olanak sunar | Galeri düzeni sınırlar |
| Kapasite esnekliği | Esnek | Termin planına bağlı |
| Cevhere erişim | Pasa alınarak | Kuyu ve galerilerle |
Tablodaki maliyet ve esneklik değerlendirmesi doğal taş için yapılmıştır. Kömür ve metalik madenlerde fark sahadan sahaya değişir. Hangi yöntemin daha kârlı olduğunu fizibilite ve yatırım analizi gösterir. Bu analizde iki yöntemin yatırım tutarı, işletme gideri ve üretim planı aynı tabloda karşılaştırılır.
Sık sorulan sorular
Aynı sahada hem açık ocak hem yeraltı işletmesi yapılabilir mi?
Evet. Yüzeye yakın kesim açık ocakla, derindeki kesim yeraltı yöntemiyle üretilebilir. İki yöntemin sınırı rezerv modelinde çizilir ve iki işletme planı birbirine bağlanır.
Açık ocaktan yeraltı işletmesine ne zaman geçilir?
Cevher derinleştikçe kaldırılacak pasa artar ve bir noktada açık ocak ekonomik olmaktan çıkar. Geçiş noktası, iki yöntemin ton başına üretim maliyeti karşılaştırılarak bulunur.
Yeraltı işletmesi her zaman daha pahalı mıdır?
Hayır. Maden Mühendisleri Odası yayını doğal taşta açık ocağın yatırım maliyetini düşük bulur, ama derin cevherde pasa kazı ve taşıma gideri bu avantajı ortadan kaldırabilir.
Mermer ocakları yeraltında işletilebilir mi?
Evet. Maden Mühendisleri Odası yayını, yeraltı doğal taş madenciliğini blok üretiminin tamamen yeraltında yapıldığı ayrı bir yöntem olarak tanımlar. Örtü tabakasının kalın olduğu mermer sahalarında blok, yeraltı galerilerinden alınabilir.
Unimad Madencilik · Ücretsiz Teklif
Açık Ocak ve Yeraltı İşletme Planlaması için ücretsiz teklif alın
Numaranızı bırakın, size hemen dönelim. Görüşme ücretsiz.
Talebiniz bu cihazda saklandı
Şu an sunucumuza ulaşılamıyor. Bağlantı gelince talebiniz kendiliğinden gönderilecek. Hemen konuşmak isterseniz:
















